NHỮNG SAI LẦM PHÁP LÝ DOANH NGHIỆP THƯỜNG MẮC KHI TỰ SOẠN HỢP ĐỒNG ĐẦU TƯ – 9 RỦI RO NGHIÊM TRỌNG CẦN TRÁNH

PHẦN 1 – CĂN CỨ PHÁP LÝ

1. Luật Đầu tư 2020 – Điều 21, 26, 27, 28.
2. Luật Doanh nghiệp 2020 – Điều 34–36, Điều 47, Điều 75–80, Điều 5
3. Bộ luật Dân sự 2015 – Điều 117, 385–422.
4. Luật Thương mại 2005 – Nguyên tắc giao kết hợp đồng.
5. Nghị định 31/2021/NĐ-CP – Hướng dẫn Luật Đầu tư.
6. Nghị định 01/2021/NĐ-CP – Đăng ký doanh nghiệp.

Trong từng mục dưới đây, chúng tôi sẽ tiếp tục dẫn luật để doanh nghiệp có thể nắm chắc cơ sở pháp lý.

PHẦN 2 – VÌ SAO DOANH NGHIỆP TỰ SOẠN HỢP ĐỒNG ĐẦU TƯ LUÔN TIỀM ẨN RỦI RO?

Trong thực tiễn tư vấn của Công ty Luật TLK, phần lớn các tranh chấp hợp đồng đầu tư xuất phát từ việc doanh nghiệp tự soạn hợp đồng hoặc sử dụng mẫu hợp đồng trên mạng. Những hợp đồng này thường không phù hợp tình huống thực tế, thiếu tính pháp lý và không dự liệu các rủi ro quan trọng.

Có ba nguyên nhân lớn dẫn đến thất bại khi doanh nghiệp tự soạn hợp đồng:

1. Không đủ năng lực pháp lý để đánh giá rủi ro

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng muốn có hiệu lực phải được ký bởi chủ thể có năng lực pháp luật và thực hiện đúng quy định.
Nhưng thực tế, doanh nghiệp không biết kiểm tra đối tác, dẫn đến hợp đồng có thể vô hiệu.

2. Không nhận diện được các điều khoản nguy hiểm

Hợp đồng đầu tư khác hoàn toàn hợp đồng thương mại thông thường.
Nó đòi hỏi:

• Hiểu quy định về góp vốn
• Quyền phủ quyết
• Kiểm soát tài chính
• Điều khoản thoái vốn
• Điều khoản bất khả kháng
• Điều khoản giải quyết tranh chấp

Chỉ 1 điều khoản sai → rủi ro lớn hơn nhiều so với lợi nhuận dự kiến.

3. Không tuân thủ Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp

Luật Đầu tư 2020 quy định rất cụ thể về hình thức đầu tư, góp vốn và chuyển nhượng.
Nếu không đúng quy trình → hợp đồng vô hiệu một phần hoặc toàn bộ.

Kết luận: Hợp đồng đầu tư là lĩnh vực rủi ro cao, cần chuyên gia pháp lý kiểm soát.

PHẦN 3 – SAI LẦM 1: KHÔNG KHẢO SÁT NĂNG LỰC PHÁP LÝ VÀ TÀI CHÍNH CỦA ĐỐI TÁC

(Điều 117 và 398 Bộ luật Dân sự 2015)

Trước khi soạn hợp đồng, bắt buộc phải kiểm tra:

• Tư cách pháp lý của đối tác
• Mã số doanh nghiệp
• Người đại diện theo pháp luật
• Năng lực tài chính
• Lịch sử tín dụng
• Các vụ kiện tranh chấp trước đó

Sai lầm phổ biến: Tin vào lời cam kết mà không xác minh pháp lý → hợp đồng vô hiệu, doanh nghiệp mất vốn, mất thời gian.

Ví dụ thực tế TLK từng xử lý:
Một doanh nghiệp đầu tư vào dự án năng lượng 20 tỷ đồng nhưng không kiểm tra năng lực đối tác. Sau 8 tháng, đối tác mất khả năng tài chính và không thể thực hiện dự án. Hợp đồng vô hiệu, vốn khó thu hồi.

Bài học: Kiểm tra pháp lý là bước đầu tiên, không thể bỏ qua.

PHẦN 4 – SAI LẦM 2: CHỌN SAI MÔ HÌNH HỢP TÁC (BCC – LIÊN DOANH – LIÊN KẾT)

(Điều 27, 28 Luật Đầu tư 2020)

Một trong những sai lầm nghiêm trọng nhất là chọn nhầm mô hình hợp tác, dẫn đến:

• Không đăng ký được dự án
• Không được chia lợi nhuận theo mong muốn
• Phát sinh nghĩa vụ thuế ngoài dự kiến
• Không có tư cách pháp nhân để ký hợp đồng thứ cấp

Ví dụ:
Mô hình BCC không có pháp nhân riêng. Nếu doanh nghiệp cần mở tài khoản ngân hàng hoặc ký hợp đồng mua bán lớn, mô hình này không phù hợp, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn chọn vì cho rằng “đơn giản”.

Sai lầm này khiến hợp đồng phải sửa nhiều lần hoặc vô hiệu.

PHẦN 5 – SAI LẦM 3: ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN GÓP VỐN SAI HOẶC KHÔNG CÓ CHỨNG TỪ

(Điều 34–36 Luật Doanh nghiệp 2020)

Tài sản góp vốn gồm:

• Tiền
• Tài sản hữu hình
• Tài sản vô hình
• Quyền sở hữu trí tuệ
• Công nghệ – bí quyết kỹ thuật

Nếu không định giá đúng hoặc không có chứng từ, doanh nghiệp dễ đối mặt với:

• Tranh chấp về giá trị vốn góp
• Định giá ảo để chiếm tỷ lệ kiểm soát
• Không sang tên tài sản → góp vốn không hợp lệ
• Cơ quan thuế bác bỏ giá trị tài sản

Đây là nguyên nhân gây ra 30–40% tranh chấp hợp đồng đầu tư mà TLK từng xử lý.

PHẦN 6 – SAI LẦM 4: SAO CHÉP MẪU HỢP ĐỒNG TRÊN MẠNG

(Trái với Điều 385 Bộ luật Dân sự)

Hợp đồng mẫu trên mạng:

• Không phù hợp dự án
• Không đánh giá rủi ro thực tế
• Thiếu điều khoản bảo vệ quyền lợi
• Sai thuật ngữ pháp lý
• Nhiều điều khoản COPY trái luật Việt Nam

Hậu quả:
Khi xảy ra tranh chấp, tòa án hoặc trọng tài thường xác định hợp đồng có nhiều điều khoản vô hiệu vì trái quy định pháp luật.

Doanh nghiệp mất cả vốn lẫn quyền kiểm soát.

PHẦN 7 – SAI LẦM 5: BỎ SÓT CÁC ĐIỀU KHOẢN KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC & TÀI CHÍNH

Đây là rủi ro nghiêm trọng nhất vì liên quan trực tiếp đến kiểm soát dự án.
Doanh nghiệp thường không quy định rõ:

• Quyền phủ quyết
• Quyền biểu quyết
• Quyền bổ nhiệm người điều hành
• Cơ chế báo cáo tài chính
• Quyền kiểm toán độc lập
• Kiểm soát dòng tiền

Theo Luật Doanh nghiệp, các quyền lớn như tăng vốn, thay đổi ngành nghề phải có tỷ lệ biểu quyết cụ thể. Nếu doanh nghiệp không quy định → bên còn lại có thể thao túng toàn bộ hoạt động.

PHẦN 8 – SAI LẦM 6: KHÔNG QUY ĐỊNH ĐIỀU KHOẢN THOÁI VỐN & LỐI THOÁT

(Điều 422 Bộ luật Dân sự 2015)

Thiếu điều khoản thoái vốn dẫn đến:

• Không rút được vốn khi dự án rủi ro
• Bị ép giá khi chuyển nhượng vốn
• Không có lối thoát nếu đối tác vi phạm hợp đồng
• Không xác định được phương pháp định giá doanh nghiệp

Điều khoản này phải có trong mọi hợp đồng đầu tư, nhưng doanh nghiệp thường bỏ qua vì “ngại nói chuyện chia tay”.

PHẦN 9 – SAI LẦM 7: KHÔNG QUY ĐỊNH BẢO MẬT – SỞ HỮU TRÍ TUỆ – KHÔNG CẠNH TRANH

Thiếu điều khoản bảo mật có thể khiến:

• Mất bí mật kinh doanh
• Mất công nghệ cốt lõi
• Đối tác cạnh tranh trực tiếp sau khi chấm dứt hợp tác

Theo luật sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu phải được xác lập trong hợp đồng.
Nếu không → quyền sẽ mặc định thuộc về người tạo ra, không phải doanh nghiệp.

PHẦN 10 – SAI LẦM 8: KHÔNG LƯỜNG TRƯỚC RỦI RO & SỰ KIỆN BẤT KHẢ KHÁNG

(Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015)

Doanh nghiệp thường không dự liệu:

• Dịch bệnh
• Thay đổi chính sách pháp luật
• Khủng hoảng kinh tế
• Thiên tai, chiến tranh

Khi xảy ra rủi ro, hợp đồng không có cơ chế xử lý → hợp tác đổ vỡ.

Ví dụ: Đại dịch COVID-19 khiến hàng nghìn hợp đồng không thể thực hiện nhưng nhiều hợp đồng không hề có điều khoản bất khả kháng → tranh chấp bùng phát.

PHẦN 11 – SAI LẦM 9: KHÔNG QUY ĐỊNH RÕ CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP

Lựa chọn sai có thể khiến:

• Thời gian xử lý kéo dài
• Chi phí tăng
• Không phù hợp nhà đầu tư nước ngoài

Hai lựa chọn phổ biến:

1. Trọng tài (VIAC hoặc trọng tài quốc tế)

– Bảo mật
– Quyết định chung thẩm
– Chuyên môn cao
Rất phù hợp với hợp đồng đầu tư.

2. Tòa án

– Phí thấp
– Thủ tục chặt chẽ
Nhưng thời gian có thể kéo dài nhiều năm.

PHẦN 12 – CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP CỦA KHÁCH HÀNG

1. Sai lầm nào nguy hiểm nhất khi tự soạn hợp đồng đầu tư?

Sai lầm lớn nhất là không dự liệu rủi ro và điều khoản thoái vốn, vì nó quyết định khả năng bảo toàn vốn.

2. Có dùng hợp đồng mẫu được không?

Không. Hợp đồng mẫu chỉ mang tính tham khảo và thường không phù hợp thực tế, dễ dẫn đến vô hiệu.

3. Có thể tự định giá tài sản góp vốn không?

Không nên. Phải có tổ chức định giá độc lập hoặc thỏa thuận kiểm định để tránh tranh chấp.

4. Tranh chấp với nhà đầu tư nước ngoài nên xử lý thế nào?

Nên chọn trọng tài quốc tế hoặc VIAC để đảm bảo tính công bằng và hiệu lực thi hành.

5. Khi nào nên nhờ Công ty Luật TLK rà soát hợp đồng?

Ngay từ giai đoạn đàm phán để đảm bảo quyền lợi và phòng tránh rủi ro.

PHẦN 13 – THÔNG TIN LIÊN HỆ CÔNG TY LUẬT TLK

Việc tự soạn hợp đồng đầu tư có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với những rủi ro pháp lý khôn lường. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, doanh nghiệp nên tham vấn luật sư chuyên sâu ngay từ đầu. Công ty Luật TLK sẵn sàng đồng hành cùng Quý khách hàng trong mọi dự án đầu tư.

Công ty Luật TLK
Website: tlklawfirm.vn
Email: info@tlklawfirm.vn
Tel: 0243.2011.747
Hotline: 097.211.8764